Βάσος Βασιλείου
Την υλοποίηση πακέτου 12 μέτρων εισηγείται το ΕΤΕΚ για αναζωογόνηση κυρίως των πυρήνων των πόλεων της Κύπρου, με ειδική αναφορά στη Λευκωσία, τα προβλήματα της οποίας είχαν συζητηθεί κατά τη διάρκεια Εργαστηρίου το οποίο διοργάνωσε το Επιμελητήριο.
Τα μέτρα περιλαμβάνουν από φορολόγηση γης η οποία δεν αξιοποιείται, μέχρι και φορολογικά κίνητρα σε όσους ανακαινίζουν κτήρια στα κέντρα των πόλεων. Περιλαμβάνει, επίσης, κίνητρα για αύξηση του μόνιμου πληθυσμού, διάθεση κτηρίων για χρήσεις κοινής ωφελείας καθώς και άλλα μέτρα.
Πιο αναλυτικά, τα μέτρα, τα οποία έχουν υποβληθεί και στην κυβέρνηση, είναι τα εξής:
>> Επιτάχυνση/ απλοποίηση αδειοδοτήσεων (fast-track αλλαγής χρήσης και μικρών επεμβάσεων)
• Θέσπιση ταχείας διαδικασίας για αλλαγή χρήσης ισογείων και για μικρές μετατροπές/ προσωρινές χρήσεις.
• Προτυποποίηση απαιτήσεων και τυποποιημένες λύσεις για επεμβάσεις σε διατηρητέα, ώστε να μειώνεται ο χρόνος και η αβεβαιότητα αδειοδότησης.
• Δημιουργία ειδικού one-stop-shop αδειοδότησης και υποστήριξης για το αστικό κέντρο, το οποίο θα καθοδηγεί ιδιοκτήτες, επιχειρήσεις και επενδυτές για αλλαγές χρήσης, μικρές επεμβάσεις, προσωρινές χρήσεις και επαναλειτουργία ισογείων, με προκαθορισμένους χρόνους ανταπόκρισης και τυποποιημένες διαδικασίες.
>> Στάθμευση ως εργαλείο πολιτικής (αναθεώρηση απαιτήσεων και στοχευμένες ρυθμίσεις)
• Αναθεώρηση απαιτήσεων θέσεων στάθμευσης για επιχειρήσεις στο ιστορικό κέντρο και υιοθέτηση εναλλακτικών ρυθμίσεων.
• Χρήση δημοτικών χώρων/ οχημάτων στάθμευσης με προτεραιότητα σε κατοίκους και βραχείες επισκέψεις, όπου τεκμηριώνεται ανάγκη.
Η πολιτική στάθμευσης πρέπει να ισορροπεί ανάμεσα στην αποφυγή διαμπερούς κυκλοφορίας και στην ανάγκη λειτουργικής πρόσβασης για κατοίκους, ΑμεΑ, ηλικιωμένους, τροφοδοσία, βραχείες επισκέψεις και μικρές επιχειρήσεις. Η λύση δεν είναι η γενικευμένη επαναφορά του Ι.Χ., αλλά η στοχευμένη, διαχειριζόμενη και μετρήσιμη πρόσβαση, σε συνδυασμό με δημόσια συγκοινωνία, ήπια κινητικότητα και λύσεις τελευταίου χιλιομέτρου.
>> Φορολογικά κίνητρα για ανακαινίσεις και επενδύσεις στο κέντρο
• Θέσπιση φορολογικών κινήτρων για ιδιοκτήτες που ανακαινίζουν/ επανενεργοποιούν κτήρια εντός κέντρου.
• Σύνδεση κινήτρων με χρήσεις που ενισχύουν πολυλειτουργικότητα, κατοίκηση, δημιουργική οικονομία και εκπαίδευση.
>> Διαχείριση/ παραχώρηση αδρανών διατηρητέων από τον δήμο (θεσμική δυνατότητα)
• Δημιουργία πλαισίου ώστε ο δήμος να μπορεί να διαχειρίζεται/ παραχωρεί αδρανή διατηρητέα με όρους δημόσιας ωφέλειας.
• Στόχευση σε πολιτιστικές, κοινωνικές και εκπαιδευτικές χρήσεις που ενεργοποιούν τον δημόσιο βίο του κέντρου.
>> Μηχανισμός εντοπισμού και ενεργοποίησης ανενεργών ιδιοκτησιών (τεχνική ομάδα και ψηφιακό μητρώο)
• Σύσταση τεχνικής ομάδας για χαρτογράφηση, καταγραφή και συστηματική επικοινωνία με ιδιοκτήτες κενών/ εγκαταλελειμμένων ιδιοκτησιών.
• Δημιουργία και διαρκής ενημέρωση ψηφιακού μητρώου ανενεργού αποθέματος ως εργαλείο πολιτικής και διαφάνειας.
• Το ψηφιακό μητρώο δεν πρέπει να λειτουργεί ως απλή καταγραφή, αλλά ως εργαλείο ενεργοποίησης: Να συνοδεύεται από οργανωμένο πρόγραμμα επικοινωνίας με ιδιοκτήτες, ώστε να εντοπίζονται εμπόδια αξιοποίησης, προθέσεις επανενεργοποίησης, ανάγκες κινήτρων και περιπτώσεις που απαιτούν ρυθμιστική ή φορολογική παρέμβαση.
>> Τέλος/ φόρος αδράνειας (vacancy tax) με ρήτρα επανεπένδυσης στο κέντρο
• Καθιέρωση ειδικού τέλους για ιδιοκτησίες που παραμένουν ανενεργές πέραν καθορισμένου χρονικού ορίου (ενδεικτικά 3 έτη).
• Πρόβλεψη είσπραξης/ διαχείρισης σε επίπεδο τοπικής Αρχής και δέσμευση επανεπένδυσης εσόδων σε έργα αναζωογόνησης του κέντρου.
>> Στήριξη μικτής χρήσης και ευελιξία μετατροπών (πολυλειτουργικότητα)
• Ρυθμίσεις που διευκολύνουν τη μίξη χρήσεων (κατοικία, εργασία, πολιτισμός, αναψυχή) εντός κέντρου.
• Μείωση εμποδίων για μετατροπές χρήσης όταν διασφαλίζονται όροι ποιότητας ζωής και λειτουργικότητας.
>> Κίνητρα για μόνιμη κατοίκηση στο κέντρο
• Πρόγραμμα κινήτρων για αύξηση μόνιμου πληθυσμού (ανακαινίσεις/ μισθώσεις), με στοχευμένες ομάδες (νέοι επαγγελματίες, νέες οικογένειες, φοιτητές).
• Ενίσχυση καθημερινής χρήσης του κέντρου ως βασική προϋπόθεση βιώσιμης αναζωογόνησης.
• Η μόνιμη κατοίκηση πρέπει να αντιμετωπιστεί ως κεντρικός δείκτης επιτυχίας της αναζωογόνησης και όχι ως παράπλευρο αποτέλεσμα. Η δημιουργία προσιτών επιλογών κατοικίας για νέους επαγγελματίες, φοιτητές, νέες οικογένειες και εργαζόμενους στο κέντρο πρέπει να συνδεθεί με φορολογικά κίνητρα, αξιοποίηση ανενεργών κτηρίων, ταχεία αδειοδότηση αλλαγών χρήσης και συνεργασίες με πανεπιστήμια και μεγάλους εργοδότες.
>> Συνδέσεις και ροή δημόσιου χώρου (συνεκτική εμπειρία πόλης)
• Ενιαίες κατευθυντήριες γραμμές για υλικά, φωτισμό, σήμανση και αστικό εξοπλισμό.
• Σχεδιασμός συνδέσεων ανάμεσα σε ζώνες παρέμβασης και ενοποίηση έργων ώστε να λειτουργούν ως ενιαίο δίκτυο ροών πεζών/ ποδηλάτου/ μικροκινητικότητας.
>> Συντονιστικός μηχανισμός υλοποίησης και παρακολούθησης (delivery και λογοδοσία)
• Θεσμοθέτηση συμμετοχικού οργάνου με εκπροσώπηση αρμόδιων φορέων (τοπική Αρχή, κρατικές Υπηρεσίες, ΕΤΕΚ, ακαδημαϊκοί, οργανωμένοι φορείς).
• Το όργανο λειτουργεί ως δομημένη πλατφόρμα ανατροφοδότησης της υλοποίησης: συνεδριάζει σε τακτικό κύκλο, αξιολογεί πρόοδο βάσει δεικτών και εισηγείται διορθωτικές ενέργειες προς το Delivery Office (Γραφείο Παράδοσης).
• Θέσπιση ετήσιου δημόσιου απολογισμού προόδου με σαφή δείκτες και ποσοτικοποιημένα ορόσημα.
• Ο συντονιστικός μηχανισμός δεν πρέπει να περιορίζεται σε ρόλο παρακολούθησης ή ανταλλαγής απόψεων. Πρέπει να έχει σαφή επιχειρησιακή εντολή, ονοματισμένη ευθύνη, δυνατότητα άμεσης εισήγησης αποφάσεων, υποχρέωση ανταπόκρισης των συναρμόδιων υπηρεσιών και διαδικασία ταχείας κλιμάκωσης στο πολιτικό επίπεδο όταν προκύπτουν εμπόδια αδειοδότησης, χρηματοδότησης ή αρμοδιοτήτων.
>> Πολιτιστική ταυτότητα και δημιουργική οικονομία (προγραμματισμός δραστηριοτήτων)
• Στήριξη δημιουργικών/ πολιτιστικών χρήσεων, residencies, εργαστήρια, makerspaces και προγράμματα προσωρινών χρήσεων σε ανενεργά κτήρια.
• Ανάπτυξη θεματικών διαδρομών και δράσεων που ενισχύουν την ταυτότητα και την επισκεψιμότητα.
• Διαμόρφωση ενιαίας επικοινωνιακής ταυτότητας για το κέντρο της Λευκωσίας, ώστε να προβληθεί ως τόπος κατοίκησης, εργασίας, πολιτισμού, δημιουργίας και καθημερινής εμπειρίας. Η ταυτότητα αυτή πρέπει να συνδέεται με δημόσιο χώρο, διαδρομές, εκδηλώσεις, σήμανση, φωτισμό και ενεργοποίηση ισογείων.
>> Ενίσχυση μικρής επιχειρηματικότητας και ενεργοποίηση ισογείων
• Εργαλεία στήριξης νέων δραστηριοτήτων σε ανενεργά ισόγεια και προώθηση «ζωνών τοπικής οικονομίας» με πειραματικά/ ευέλικτα σχήματα.
• Συνδυασμός κινήτρων με προγραμματισμό δράσεων (pop-ups, events) ώστε να δημιουργείται σταθερή ροή και οικονομική βιωσιμότητα.
Πιλοτική ενεργοποίηση ισογείων με προσωρινές χρήσεις, pop-ups, μικρές πολιτιστικές και εμπορικές δράσεις, θεματικές διαδρομές και συνεργασία με επιχειρήσεις, πανεπιστήμια και δημιουργικές ομάδες, ώστε να αυξηθεί η παραμονή στο κέντρο και να δημιουργηθούν λόγοι επαναλαμβανόμενης επίσκεψης.
