Real Estate News

Check out market updates

Ατομική διαπραγμάτευση δανειακής σύμβασης

Το δικαστήριο μπορεί να αποφανθεί εάν ρήτρα σε δανειακή σύμβαση είναι καταχρηστική.

Κάθε δανειολήπτης που θεωρεί ότι τα δικαιώματά του επηρεάζονται ως καταναλωτή σε δανειακή σύμβαση δικαιούται να αποταθεί στο Επαρχιακό Δικαστήριο το οποίο είναι το μόνο αρμόδιο να αποφανθεί κατά πόσο συγκεκριμένη ρήτρα είναι καταχρηστική και επηρεάζει τη σύμβαση. Εναπόκειται στον ίδιο τον δανειολήπτη ως διάδικο να εγείρει στην υπεράσπισή του σε αγωγή πιστωτικού ιδρύματος ή σε αγωγή του ιδίου εναντίον πιστωτικού ιδρύματος ότι συγκεκριμένες ρήτρες δανειακής σύμβασης είναι καταχρηστικές. Οφείλει μάλιστα να τις καταγράψει στο δικόγραφό του και να ζητήσει από το δικαστήριο όπως τις κηρύξει ως καταχρηστικές και ότι δεν τον δεσμεύουν, καθώς επίσης και ότι επηρεάζουν τη δανειακή σύμβαση σε τέτοιο βαθμό που την καθιστούν ανεφάρμοστη και συνεπώς άκυρη. Ο νόμος Ν.93(Ι)/96, όπως τροποποιήθηκε, εισαγάγει περιοριστικές διατάξεις αναφορικά με καταχρηστικές ρήτρες σε καταναλωτικές συμβάσεις και καθορίζει το πεδίο εφαρμογής του σε κάθε ρήτρα σύμβασης μεταξύ πωλητή ή προμηθευτή και καταναλωτή και η οποία δεν αποτέλεσε αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης. Ρήτρα θεωρείται ότι δεν αποτέλεσε αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης όταν έχει συνταχθεί εκ των προτέρων και ο δανειολήπτης εκ των πραγμάτων δεν ήταν δυνατό να επηρεάσει το περιεχόμενό της, ανεξάρτητα από οποιαδήποτε προσπάθειά του για τον σκοπό αυτό. Μάλιστα, το γεγονός ότι για ορισμένα στοιχεία ρήτρας ή για μεμονωμένη ρήτρα υπήρξε ατομική διαπραγμάτευση, δεν αποκλείει την εφαρμογή του νόμου στο υπόλοιπο μέρος μιας σύμβασης, εφόσον η συνολική αξιολόγηση οδηγεί στο συμπέρασμα ότι, παρόλα αυτά, πρόκειται για συνήθη προκαθορισμένη σύμβαση.

Καταχρηστική ρήτρα θεωρείται κάθε ρήτρα η οποία, παρά την απαίτηση καλής πίστης, δημιουργεί σε βάρος του καταναλωτή σημαντική ανισότητα ανάμεσα στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των μερών που απορρέουν από τη σύμβαση. Σύμφωνα με τον νόμο, η εκτίμηση του καταχρηστικού χαρακτήρα μιας ρήτρας γίνεται αφού ληφθούν υπόψη η φύση των υπηρεσιών ή των αγαθών που αποτελούν το αντικείμενο της σύμβασης, όλες οι κατά τον χρόνο της σύναψης της σύμβασης περιστάσεις που την περιβάλουν, καθώς και όλες οι υπόλοιπες ρήτρες της σύμβασης ή άλλης σύμβασης από την οποία αυτή εξαρτάται. Με τον τροποποιητικό νόμο 46(Ι)/2016 προστέθηκαν στο Παράρτημα αριθμός νέων ρητρών που μπορεί να θεωρηθούν ως καταχρηστικές και ρητά αναφέρεται ότι ο τρόπος υπολογισμού του επιτοκίου στη βάση των 360 ημερών αντί στη βάση των 365 ή 366 ημερών σε περίπτωση δίσεκτου χρόνου συνιστά καταχρηστική ρήτρα. Το ίδιο και όταν πιστωτικό ίδρυμα απαιτεί μονομερώς άμεση εξόφληση πιστωτικής διευκόλυνσης χωρίς οποιεσδήποτε συγκεκριμένες προϋποθέσεις που καθορίζονται στη σύμβαση ή σε οποιαδήποτε νομοθεσία. Ο διευθυντής της Υπηρεσίας Ανταγωνισμού και Προστασίας Καταναλωτών, σε πρόσφατη απόφασή του, όπως και παλαιότερα, έκρινε ότι σημαντικός αριθμός ρητρών σε σύμβαση δανείου που πελάτες σύναψαν με τραπεζικά ιδρύματα παραβιάζουν τον νόμο ως καταχρηστικές ή είναι ασαφείς και μη κατανοητές κατά τρόπο που στρεβλώνουν τη συμβατική ισορροπία σε βάρος των δανειοληπτών.

Σε προσφυγή που παλαιότερα τραπεζικό ίδρυμα καταχώρησε εναντίον του διευθυντή, το Διοικητικό Δικαστήριο, στην άκρως σημαντική απόφαση που εξέδωσε η πρόεδρος κα Μ. Καλλιγέρου στην υπόθεση αρ. 1549/15, επισημαίνει ότι η κατάληξη του διευθυντή για τον καταχρηστικό χαρακτήρα της ρήτρας μπορεί να προέρχεται από διοικητικό όργανο μεν, αλλά δεν είναι διοικητική πράξη εκτελεστή, προερχόμενη από διοικητικό όργανο με αποφασιστικές αρμοδιότητες. Ελλείπει ο εξουσιαστικός χαρακτήρας και η άμεση ισχύς, δηλαδή η ισχύς χωρίς τη μεσολάβηση μέτρων καταναγκασμού διά της δικαστικής οδού. Όπως περαιτέρω αναφέρει, το αποτέλεσμα της έρευνας του διευθυντή αφορά τη δική του εκτίμηση για τον καταχρηστικό χαρακτήρα μίας ρήτρας, η οποία του επιτρέπει να προσφύγει στο Επαρχιακό Δικαστήριο επιδιώκοντας την έκδοση απαγορευτικού διατάγματος. Είναι μέσα στα πλαίσια αυτά της αστικής διαφοράς που το Επαρχιακό Δικαστήριο θα αποφανθεί για τον χαρακτήρα μιας ρήτρας σε σύμβαση ως καταχρηστικής, με τον ίδιο τρόπο που έχει δικαιοδοσία να αποφανθεί περί του ιδίου θέματος σε μια τέτοια διαφορά που εκκρεμεί ενώπιόν του, μεταξύ των συμβαλλομένων μερών. Η εμβέλεια του νόμου για τη μη ισχύ των καταχρηστικών ρητρών σε καταναλωτικές συμβάσεις αφορά μόνο την προστασία του καταναλωτή με πρωτοβουλία όχι μόνο του διευθυντή/ενάγοντα, αλλά και του ίδιου του καταναλωτή/ενάγοντα ή κυρίως εναγόμενου για υπεράσπισή του σε αγωγή. Σύμφωνα μάλιστα με τη νομολογία του ΔΕΕ, ο εθνικός δικαστής εξετάζει τον καταχρηστικό χαρακτήρα μιας ρήτρας και αυτεπάγγελτα, όταν δικάζει μια τέτοια αστική διαφορά, ανεξάρτητα αν ο καταναλωτής προβάλει το ζήτημα αυτό προς υπεράσπισή του.

Του Γιώργου Κουκούνη
Δικηγόρος – Λάρνακα